Dit is de derde aflevering in de reeks ‘Fotografie in mensentaal’. In 5 artikels vertel ik meer over de body, de lens, de flitser, de accessoires en de software die bij fotografie komen kijken. Lees meer in de proloog.
Ondanks alle hulpmiddelen en truukjes zoals lichtsterke lenzen, beeldstabilisatie, hoge ISO-waarden en het gebruik van een statief, is er soms te weinig licht om een goede foto te kunnen maken. En dan moeten we licht bijcreëren met behulp van een flitser.
Een flitser is een zeer felle lamp die - indien opgeladen - voor een fractie van een seconde een lichtflits geeft. De flitser is gesynchroniseerd met de sluiter: dit wil zeggen dat de lamp zijn licht nét geeft wanneer de sluiter open is, zodat de foto bijgelicht wordt.
Een flitser is ingebouwd in elke moderne camera, compact of reflex, maar bestaat in allerlei maten en soorten.
Er zijn interne flitsers en externe flitsers, er zijn regelbare flitsers en niet regelbare flitsers, en er zijn een boel instellingen mogelijk en hulpmiddelen beschikbaar voor het gebruik van flitsers. Met die hulpmiddelen kan je tenslotte geavanceerde technieken zoals indirect flitsen of draadloos flitsen toepassen.
Geflitst! Maar op welke manier?
Vroeger hield ik niet van flitsers. Een fotoflits was voor mij een noodzakelijk kwaad - te vermijden dus.
De reden is eenvoudig: flitslicht is fel en vaak onnatuurlijk, en geeft een harde indruk aan een foto. Om nog maar van de rode ogen en andere neveneffecten te zwijgen.
Veel problemen van flitsers kunnen echter opgelost worden door het gebruik van een indirecte, externe flits. Sinds ik ervaring opdoe met mijn externe SB-600 flits van Nikon, ben ik een enorme voorstander van flitslicht geworden 
Dat het ene flitslicht het andere niet is, bewijzen de zes onderstaande foto’s van het kersstalletje dat Eveline geknutseld heeft (zie ook aflevering 1).
De eerste foto is genomen zonder flits, met statief en lange sluitertijd, dus.
De tweede foto is genomen met de interne flitser van mijn Nikon D80. Het resultaat is een helverlichte stal.
De derde foto is genomen met mijn externe flitser, maar wel rechtstreeks op de stal gericht. Hetzelfde effect als bij de vorige foto, maar het licht is nóg feller, en kouder.
En dan, een wereld van verschil. De volgende foto is genomen met diezelfde externe flitser, maar deze keer werd de flitser naar het witte plafond gericht, zodat het licht gelijkmatig weerkaatst werd. Indirect flitsen heet dat. Het resultaat is een veel warmere foto.
Met die externe flitser is het ook mogelijk om draadloos te flitsen. Op onderstaande foto komt het flitslicht van de draadloze flitser achter het stalletje.
En nogmaals draadloos, maar deze keer komt het licht van opzij.
Je ziet: 6 totaal verschillende foto’s. Mijn voorkeur gaat uit naar de eerste - zonder flits - maar daar is een statief en een bewegingsloos onderwerp voor nodig. Is dat niet voorhanden en is flitslicht noodzakelijk, dan biedt indirect flitsen met een externe flitser het mooiste licht.
Intern vs. extern
Ik bezit zelf een Nikon SB-600 externe flitser. Dit is een geavanceerd basismodel. Er is ook nog de SB-800, die krachtiger is en meer snufjes biedt, en sinds kort de SB-400, een eenvoudig instapmodelletje.
Sinds ik deze flitser bezit, gebruik ik de interne flitser nog nauwelijks. Wat een heerlijk speelgoed!
Deze krachtige flitser heeft een zeer ver bereik (tot 40 meter) en bezit een eigen display, heeft een kantelbare kop (zowel naar boven toe als naar opzij), heeft een ingebouwde zoom, ondersteunt draadloos flitsen (op een bijgeleverd voetje), laadt snel en krachtig, op en heeft een ingebouwd hulplicht voor het focussen (de rode lamp vooraan).
Wanneer de kantelbare kop naar een wit oppervlak wordt gericht, weerkaatst het licht netjes over de hele kamer - indirect flitsen heet dat.
Links een foto met direct flitsen, in het midden de opstelling voor indirect flitsen, en rechts het veel natuurlijker resultaat (uit de Nikon handleiding)
Draadloos flitsen en meerdere flitsers
Veel externe flitsers kunnen ook draadloos gebruikt worden: de flitser wordt dan op een voetje ergens in de kamer geplaatst, om bv. van achteren te belichten.
Zo kunnen er voor één foto meerdere flitsers gebruikt worden, bijvoorbeeld de interne flitser van de camera van voren, en de externe flitser van achter. Of nog: een externe flitser op de camera van voor, en in elke hoek van de kamer een bijkomende externe flitser, draadloos.
Om een flitser draadloos te kunnen gebruiken moet de flitser zelf draadloos flitsen ondersteunen. Bovendien moet het bevel gegeven worden vanuit een compatibele camera, of een compatibele externe flitser.
Binnen het Nikon-gamma ondersteunen de D70, de D80 en de D200 draadloos flitsen, de D40 en de D50 dus niet. Qua externe flitsers ondersteunt enkel de SB-800 het geven van commando’s; de SB-600 kan alleen luisteren naar flitscommando’s.
Meerdere flitsers (uit de Nikon handleiding)
Flitsintensiteit en zoom
De meest eenvoudige flitsers in compactcamera’s flitsen telkens met dezelfde intensiteit. Meer geavanceerde flitsers houden echter rekening met de omstandigheden om de intensiteit, of eventueel zelfs de ‘zoom’ aan te passen.
Bij de meeste digitale reflexcamera’s wordt er met de intensiteit rekening gehouden, en is deze zelf instelbaar. Zo kan ik op mijn D80 instellen dat de flits zwakker moet afgaan dan nodig, of sterker dan hij zelf inschat.
Mijn externe flitser houdt bovendien rekening met de zoom van de lens. De flitser vraagt via de camera de brandpuntsafstand van de lens op, en past de interne positie van de flitskop aan. Op die manier “werpt” de flitser het licht veel verder wanneer sterk ingezoomd is, dan wanneer bv. een breedhoekbeeld genomen wordt. Het flitslicht is dus optimaal aangepast aan elke situatie.
Rode ogen
De meeste toestellen zijn tegenwoordig uitgerust met een rode-ogen-functie: om rode ogen te vermijden geeft de flitser enkele voorflitsen voor de eigenlijke foto getrokken wordt. Op die manier krijgen de oogpupillen de kans om samen te trekken, en is de kans op rode ogen kleiner.
Wat goed is om weten, is dat de kans op rode ogen ook verkleint naarmate de flitser verder weg van de lensopening staat. Daarom klappen de ingebouwde flitsers van digitale reflexcamera’s ook omhoog.
Alweer een voordeel van een externe flitser dus: deze bevindt zich op 10 centimeter boven de lensopening, waardoor het risico op rode ogen echt geminimaliseerd wordt. En als ze zich toch voordoen, zijn ze achteraf eenvoudig softwarematig te verwijderen.
Invulflits
Een moderne camera heeft een ingebouwde lichtmeter, en bepaalt zelf wanneer je een flits nodig hebt en wanneer niet. De camera kan dit echter niet altijd correct bepalen. Op een heldere, zonnige dag bijvoorbeeld, is er voldoende licht aanwezig en is een flits voor de camera overbodig, maar wat nu als je iemand fotografeert die in een donkere omgeving tegen een heldere achtergrond staat?
Op de bovenstaande foto’s zie je het probleem. De linkse foto is genomen met automatische instellingen van de camera: de camera stelt zijn belichting in op de heldere achtergrond, en deze is mooi verlicht, maar het meisje staat in de schaduw.
Op de tweede foto werd spotmeting gebruikt: de belichting werd ingesteld op het meisje, waardoor het diafragma groter werd, en de sluitertijd langer, maar hierdoor is de achtergrond overbelicht. ‘t Is ook altijd iets!
De oplossing bestaat er hier in om de belichting in te stellen op de achtergrond, en geforceerd een flits te gebruiken. Dit wordt een invulflits genoemd, omdat hij het nodige licht invult om het meisje uit de schaduw te halen (derde foto).
Invulflitsen is een methode die bij elke camera kan gebruikt worden, maar je moet instellen dat de flits zeker moet afgaan, ook al denkt de camera dat dit niet nodig is.
En verder
- Schaduw
Bij lange zoomlenzen kan het gebeuren dat een schaduw van de lens zichtbaar is op de foto, bij het gebruik van de interne flitser. Dit is alweer een probleem dat een externe flitser kan oplossen.
- Gelfilters
Voor extra creatieve effecten zijn er gelfilters beschikbaar voor externe flitsers. Een gelfilter heeft een kleur, en wordt voor de flitskop geplaatst, zodat het flitslicht niet wit maar gekleurd is.
Vier flitsers met gelatinefilters (uit de Nikon handleiding)
- Traag flitsen
Wanneer een flitser gebruikt wordt, past de camera zelf de sluitertijd aan: meer licht betekent immers dat er minder tijd nodig is om de foto voldoende te belichten. Bij gebruik van de flits gaat een camera normaal gezien naar een sluitertijd van 1/60ste seconde.
Door een flitser in te stellen op Slow of Traag flitsen geef je aan de camera de opdracht om de belichting op normale manier te bepalen, en een normale sluitertijd te gebruiken, maar toch een flits te laten afgaan. Op die manier kan je foto’s trekken met 1 seconde sluitertijd, waarbij bv. de achtergrond normaal belicht is, en het onderwerp op de voorgrond door de flits belicht wordt (invulflits).
Niet alle compactcamera’s ondersteunen traag flitsen, maar wel de meeste reflexcamera’s. Bovendien kan je meestal nog instellen of de flitser moet afgaan bij het begin van de sluitertijd, of op het einde (rear / achterste gordijn).
Morgen de vierde aflevering in deze reeks. Dan vertel ik meer over allerlei accessoires.
hey,kan je me vertellen waarom men een flits buiten gebruikt en dan nog gericht naar de hemel? zoals bv een wielrenner die daar zo maar staat
In buitenlucht heeft het geen zin om naar boven te flitsen. Naar boven flitsen heeft enkel zin als er een reflecterend oppervlak is om het licht te weerkaatsen. Maar in de hemel gaat het licht volledig verloren.
Dus ik vind het een vreemde situatie die je beschrijft. Zeker dat het een professionele fotograaf was?
Wat wel kan, is dat er een professionele flitser met ingebouwde stuiterflitskaart gebruikt werd, zoals op de Nikon SB-800.
Op de bovenstaande afbeelding (uit de Nikon handleiding) zie je dat je bij de SB-800 een flapje uit kan trekken. Dit flapje reflecteert dan het flitslicht naar voren, met een minder felle intensiteit dan wanneer het flitslicht rechtstreeks zou vallen op het onderwerp.
Ben je hier iets mee?
dank u
Veel geleerd in deze site.
Hoe en wat doet nou echter precies een zgn bouncer op een SB600 flitser?
Op een SB-600 zit standaard geen bouncer. Je moet er speciaal eentje bijkopen, of gewoon een blad papier aanplakken
Wat het ding doet: zie mijn antwoord in comment #2, een héél klein beetje naar boven scrollen
(stuiterflitskaart)
Is het ook mogelijk om bij de d 50 de flitser met een kabel te verbinden met de camera ? aangezien daar nog niet de infrarood is ingebouwd ?? Bij andere merken is dat wel te vinden maar bij de Nikon kan ik het niet vinden ?
Ik heb begrepen dat draadloos flitsen met een Nikon D40 niet mogelijk is. Kan ik wel op mn Nikon D40 een SB-800 aansluiten en d.m.v. deze andere flitsers draadloos aansturen? Zoja, welke? Dank je!
Dag Wesley,
Draadloos flitsen is inderdaad niet mogelijk met de D40 op zich. De SB-600 kan enkel als slave flitser gebruikt worden, dus kan niets aansturen. Maar de SB-800 kan wel als master gebruikt worden. Met een SB-800 op je D40 en een SB-600 ergens anders in de kamer kan je dus draadloos flitsen met je D40.
Nu, het gaat wel om een hele investering, dus denk wel effe na of de centjes wel waard is…
Hartelijk bedankt!
Het is inderdaad veel geld. Ik ben al serieus aan het overwegen of ik niet gewoon een studioset van 2 flitslampen (incl. octodome en softbox) zou kunnen kopen. Zo’n set heb ik voor ong. 550 EUR op de markt zien staan. Maar dan zou ik liever twee continue lampen hebben maar daar heb ik nog geen degelijke set van gevonden.
iK BEN OP ZOEK NAAR EEN DUIDLEIJKE NEDERLANDSTALIGE HANDLEDING VD SB 800. WIE HEEFT ER EEN VOORMIJ OF HOE KOM IK ERAAN?
BIJ VOORBAAT HARTELJK DANK,
HESTER
HESTER, JE KAN DE HANDLEIDING VAN DE SB 800 DOWNLOADEN VANOP DE NIKON SUPPORT WEBSITE!!! ALSTUBLIEFT!
Dank je wel Karel!
Geachte,
Ik ben de trotse bezitter van een nikon d70s. Doordat ik een nest puppies heb van mijn Duitse staande korthaar heb ik al heel wat foto’s genomen binnen in huis ’s avonds in het donker, wel met omgevingslicht natuurlijk. Heel eigenaardig, met dezelfde instelling : f8 invulflits en 1/60 seconde heb ik bij de ene puppie rode ogen en bij de andere niet. Het moet dus ook te maken hebben met de pupil of iris die verschillend is bij de pups.Wanneer ik een foto maak van mensen samen met de puppie hebben de personen geen rode ogen en de puppie wel, ook eigenaardig.
Weet u daar iets meer over?
Ik heb nog geen externe flitser, maar misschien moet ik mij deze toch aanschaffen zodat het licht naar boven kan gericht kan worden.
Welke flitser moet ik mijn dan aanschaffen? Moet het een nikon zijn?
Met dank bij voorbaat en proficiat met uw heldere uitleg in ‘mensentaal’
mvg,
Krist.
Hallo,
Ik ben op zoek naar de juiste flitser voor mijn D40. Ik heb echt geen idee wat ik het beste kan doen. Ik ben niet van plan om veel geld uit te geven, maar hij moet wel goed zijn. Heeft iemand tips?
Bedankt alvast !
Henrike
Ik ga wat foto’s maken voor het dorpsblad.
Met een Nikon D80 en SB-800 flitser.
Om schaduwen te voorkomen dacht ik via het plafond te flitsen. Maar het is in een sportzaal, dus het plafond is nogal ver weg.
Wat zou een knappe foto opleveren:
1. toch via het plafond en zonodig de gevoeligheid verhogen.
2. Recht naar voren met de groothoekadapter ervoor en de stuiterflitskaart ingeschoven.
3. Recht naar voren met de groothoekadapter ervoor en de stuiterflitskaart uitgeschoven.
4. Recht naar voren met de Diffusion Dome op de flitser.
Ben benieuwd,
Hans
Hans,
Je haalt vier goede mogelijkheden aan. De oplossing is simpel: probeer ze alle vier even uit, en kijk wat het beste resultaat geeft! Uitproberen is bijleren!
Karel,
IK ZOU GRAAG DE HORIZON OVER ZEE BIJ NACHT WILLEN INFLITSEN, maar mijn ingebouwde flits geraakt maar 20 meter ver en ik wil minstens 800m ver geraken GEEF MIJ EENS RAAD?
GOYA,
AL EENS AAN EEN BOOT GEDACHT?
DAT IS EEN GADGET DAT STEEDS POPULAIRDER WORDT BIJ FOTOGRAFEN. JE VINDT ER VAST EEN OP EBAY. LET WEL OP DAT DE BOOT COMPATIBEL IS MET JE CANON.
SUCCES888
Geachte,
Een prachtige site, waarvoor mijn dank!
Ik ben nog een leek in de fotografie ben op zoek naar zoveel mogelijk info. (heb nu dus heel wat gevonden)
Ik overweeg een nikon D60 te kopen.
Als U hierover positieve of negatieve info hebt, zou ik deze graag vernemen.
Groetjes,
jef
Beste Karel.
Ik zit met volle aandacht jou info te lezen op deze site, en ik moet je daarmee complimenteren, helemaal top.
Toeval is dat ik ook een D80 heb met dezelfde lenzen als jij, maar nog niet de externe SB600, die staat hoog op het verlanglijstje naast een circulaire polarisatiefilter.
Maar ja de euri’s spelen even parten.
Waarom ik eigenlijk reageer is het volgende.
Ik irriteer me mateloos aan die inderdaad verschrikkelijke harde schaduwen van een onderwerp dat dan ook nog eens een tig meter van een muur afstaan of zoiets.
Superonnatuurlijk allemaal.
Maar ik heb er wel een klein hulpmiddeltje voor gevonden dat het natuurlijke licht weer terugbrengt, en waarbij de zeer harde bijna zwarte schaduwranden tot een aanvaardbaar lichtergrijs wordt teruggedrongen.
Ken je het zogenaamde calcopapier, dat papier werd vroeger door tekenaars gebruikt, maar je ziet het ook bij luxe trouwkaarten oid.
Voor mij een begrip omdat ik in de grafische sector werkzaam ben.
Ik heb gewoon een wat stevigere soort (180 grams) met een klein randje dubbelzijdige tape voor de interne flitser geplakt, en het geeft daardoor de nodige diffusie van het licht.
Dit wou ik graag even kwijt voor diegene die nu ook even de euri’s niet hebben of willen investeren in een toch prijzige externe flitser.
vr.gr. Tiny
Een goede uitleg over de externe flitser was welkom bij mij.
Ik heb sinds kort de SB600 op mijn D50.
Heb er al veel gebruik van gemaakt en moet zeggen dat het heel goed gaat.
Het enigste probleem waar ik tegenaan loop is dat ik bij veel zon, dus veel licht buiten met mijn lens van 50 mm. F1.8 geen groot diafragma kan gebruiken. Ik fotografeer altijd op de M-stand.
Als ik een beperkte scherptediepte wil met bv. een F-waarde van 2.8 dan gaat de flitser niet onder een sluitertijd van een 500-ste.
Betekent dat de foto heel erg overbelicht is, daar ik de sluitertijd niet verder kan aanpassen.
Ik moet dan het diafragma aanpassen totdat de belichting optimaal is.
Dit haalt dan de scherptediepte die je wilde hebben weg.
Want soms kom je dan uit op eenf-waarde van 5.6 of zelfs hoger.
Is hier een truckje voor of is het gewoon een voldongen feit en moet je maar wachten tot de zon wat minder is…
Alvast hartelijk dank voor een reactie…
Marleen
Marleen, een voldongen feit is dat, vrees ik. Als je ISO-waarde op het laagste staat, en je sluitertijd staat op het snelst (kan een D50 maar 1/500ste???), dan is het diafragma de enige manier om minder licht binnen te laten. En ja, dat gaat ten koste van de beperkte scherptediepte.
Dus bij veel licht: ISO op het laagste, sluitertijd op het snelste (in de S-stand), en het toestel zal zelf het grootst mogelijke diafragma selecteren…
Heb effe nog wat opzoekwerk gedaan, en zoals ik dacht kan een D50 tot 1/4000ste gaan qua sluitertijd. En tot ISO 200.
Daarmee moet je zeker al verder kunnen.
Of wil je per se met flitser werken en is dat het probleem? In dat geval de flitser wat minder straf laten flitsen…
Bedankt Karel voor je snelle reactie…
Misschien heb ik het wat onduidelijk opgeschreven bedenk ik me nu ik jouw antwoord lees. De D50 gaat inderdaad tot 1/4000, dat klopt.
Helaas de iso niet lager dan 200.
Maar ik heb 2 dingen door elkaar gehaald of in ieder geval niet duidelijk beschreven.
Met veel zonlicht buiten en het diafragma behoorlijk groot (F 2.5 ofzo) dan kan dat vaak niet doordat de sluitertijd dan eigenlijk nog sneller mnoet zijn. Omdat hij niet verder gaat dan 1/4000 moet je aan je diafragma morrelen waardoor je gewilde scherptediepte verloren gaat.
Met die 1/500 bedoel ik inderdaad mét flitser. Je kan draaien wat je wil maar je zal toch echt je diafragma moeten aanpassen want de sluitertijd gaat niet onder die 1/500 ste.
En dat is dan meestal binnenshuis, of in mijn geval was dat in het stadhuis voor een trouwfoto. Weinig licht dus.
Iso kan je naar 400 zetten, dan heb je weer wat meer speling.
En dan heb ik mijn diafragma al op erg open staan. F 1.8.
Maarja, zo kon ik, vanaf de zijkant, alleen de bruid of alleen de bruidegom scherp in beeld krijgen.
Maar vrees dat het een feit is dat hij niet lager flitst dan die 500-ste.
En met iso nog hoger vrees ik voor ruis.
Jouw tip zal ik eens proberen. Dat werkt dus ook op de SB600, om via het menu de flitsintensiteit te reduceren?
Al met al kan je zo nooit mooie binnenopnames maken, behalve dan met een heel beperkte scherptediepte…
groetjes, Marleen
Marleen,
Ik ben niet meer helemaal mee. Je stelt eigenlijk 2 vragen, klopt?
Enerzijds wil je in lichte omstandigheden je diafragma zo groot mogelijk houden, zodat je beperkte scherptediepte (opzettelijk) kan krijgen.
Anderzijds wil je in donkere omstandigheden je diafragma zo klein mogelijk houden, zodat je veel scherptediepte hebt.
Voor het eerste probleem geldt de tip die ik al gaf: iso zo laag mogelijk, sluitertijd zo snel mogelijk, en dan zal je diafragma zo groot mogelijk zijn.
Voor binnenshuis verhoog je de iso inderdaad best naar 400, en werk je met flits. Met goede flits moet je je diafragma toch redelijk klein kunnen houden (f/5.6 en hoger, wat al redelijk wat scherptediepte oplevert). Maar dan moet je sluitertijd wel op 1/60ste staan; op 1/500ste krijg je absoluut niet genoeg licht binnen. Zo’n snelle sluitertijd is binnenshuis ook nergens voor nodig.
Wat de intensiteit van de flitser betreft: dat kan je inderdaad op de flitser regelen, als je hem volledig manueel instelt, maar makkelijker is het om dit vanop de camera te doen. Net zoals je de belichtingswaarden kan verhogen of verlagen, kan je dat met de flitsbelichtingswaarden ook doen. Raadpleeg hiervoor je handleiding.
Succes!